Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası üçün vikimətnə bax

{{istiqamətləndirmə|Milli Elmlər Akademiyası|Digər istifadə formaları|Milli Elmlər Akademiyası (dəqiqləşdirmə)}}
{{Elmi-tədqiqat institutu
 |adı            = Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |abreviatura    = AMEA
 |loqo           =
 |loqonun ölçüsü = 180px
 |loqonun izahı  = 
 |şəkil          = AMEA binası.jpg
 |şəklin ölçüsü  = 270px
 |şəklin izahı   = AMEA-nın əsas binası
 |ölkə           = {{AZE}}
 |yaradılıb      = 23 yanvar 1945
 |əvvəlki adı    = Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası
 |büdcə          = 
 |prezident      = [[İsa Həbibbəyli]]<ref>{{Cite web |title=Akademik İsa Həbibbəyli AMEA-nın prezidenti seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/22466 |access-date=2022-10-25 |archive-date=2022-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025124752/https://science.gov.az/az/news/open/22466 |url-status=live }}</ref>
 |işçi sayı      = 3510
 |ünvan          = [[Bakı şəhəri]], [[İstiqlaliyyət küçəsi (Bakı)|İstiqlaliyyət küç]]., 30 AZ1001
 |telefon        = (+994 12) 5392693<br>(+994 12) 5108659
 |sayt           = http://www.science.gov.az/
 |mükafatlar     = 
 |vikianbar      = Azerbaijan National Academy of Sciences
}}

'''Azərbaycanın Milli Elmlər Akademiyası''' və ya qısaca: '''AMEA''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nda dövlətin təsis etdiyi ali elmi qurum, Respublikanın ali elmi idarəsi, Azərbaycan Respublikasında elmin inkişafının təmin edilməsində və elm sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində iştirak edən dövlət ali elmi təşkilat.<ref name=":01">{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/62089 |title=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının NİZAMNAMƏSİ |author= |date=03 noyabr 2023 |website= |publisher=https://president.az |language=az |access-date=1 apr 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326154004/https://president.az/az/articles/view/62089 |archive-date=26 March 2025 |url-status=unfit }}</ref>

Akademiya qeyri-kommersiya hüquqi şəxsidir, öz fəaliyyətində [[Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası]]nı, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, "Elm haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununu, Azərbaycan Respublikasının digər qanunlarını, bu Nizamnaməni, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin digər fərmanlarını, həmçinin sərəncamlarını, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]nin qərar və sərəncamlarını, digər normativ hüquqi aktları rəhbər tutur.<ref name=":01"/>

[[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 2022-ci il 17 sentyabr tarixli Fərmanına əsasən çap mediası subyektinin təsisçisi ola bilən 10 dövlət orqanından biridir.<ref>{{Cite web |title=Çap mediası subyektinin təsisçisi ola bilən dövlət orqanlarının (qurumlarının) Siyahısı |url=https://azertag.az/xeber/chap_mediasi_subyektinin_tesischisi_ola_bilen_dovlet_orqanlarinin_qurumlarinin_siyahisi-2296046 |website=[[Azərtac]] |access-date=2023-12-14 |archive-date=2022-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917132001/https://azertag.az/xeber/CHap_mediasi_subyektinin_tesischisi_ola_bilen_dovlet_orqanlarinin_qurumlarinin_Siyahisi-2296046 |url-status=live }}</ref>

== Tarixi ==
Azərbaycan elminin, onun intellektual dəyərlərinin milli sərvət kimi qəbul edilməsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (1918–1920) mühüm rolu olmuşdur. [[Bakı Dövlət Universiteti|Bakı Universitetinin]] yaranması, azərbaycanlı tələbələrin Avropa ali məktəblərinə göndərilməsi milli dilin, mədəniyyətin intişarı bütövlükdə Azərbaycan elminin inkişafına mühüm təsir göstərən amillərdən olmuşdur. 1920-ci ilin əvvəllərində respublikada elmi tədqiqatlar əsasən [[Bakı Dövlət Universiteti|Azərbaycan Dövlət Universitetində]] (indiki BDU) mərkəzləşmişdi. 1920–1922-ci illərdə burada [[Humanitar elmlər|humanitar]], [[tibb]] və [[təbiət]] bölmələrindən ibarət elmi assosiasiya təşkil edilmiş və fəaliyyət göstərmişdir.

1925-ci ildə Cəmiyyət [[Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti|Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin]] sərəncamına verildi.

1923-cü ildə elmi-tədqiqat işləri aparmaq üçün [[Nəriman Nərimanov]]un təşəbbüsü ilə yaradılmış [[Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti]] 1929-cu ilə qədər fəaliyyət göstərmişdi. Bu cəmiyyət respublikanın baş elmi müəssisəsi idi. İlk dövrdə cəmiyyətin tərkibinə Tarix, Etnoqrafiya, İqtisadiyyat və Təbiətşünaslıq bölmələri daxil edilmişdi. 1925-ci ildə Tarix-Etnoqrafiya bölməsindən Türkologiya bölməsi də yaradıldı. Ayrı-ayrı elm sahələri istiqamətində tədqiqatlar aparılması məqsədilə tarix, tarix-ədəbiyyat, etnoqrafiya, dilçilik, lüğətçilik, hüquq, sənaye, Xəzər dənizinin tədqiqi, təsviri incəsənət, teatr, musiqi və s. üzrə komissiya və yarımkomissiyalar təşkil edildi. Respublikanın [[Şamaxı qəzası|Şamaxı]], [[Gəncə qəzası|Gəncə]], [[Lənkəran qəzası|Lənkəran]], [[Zaqatala qəzası|Zaqatala]] və digər qəzalarında, o cümlədən [[Naxçıvan MSSR]] və [[DQMV]]-də cəmiyyətin bölmələri yaradıldı. 1925-ci ildə Cəmiyyət Azərbaycan hökumətinin sərəncamına verildi.<ref name=":04">{{cite web |url=https://science.gov.az/az/pages/istoriya-osnovaniya |title=Yaranma tarixi |author= |date= |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=2 apr 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427041557/https://science.gov.az/az/pages/istoriya-osnovaniya |archive-date=27 April 2025 |url-status=unfit }}</ref> Cəmiyyətin sədri [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]], üzvlərindən biri isə [[Məhəmmədhəsən bəy Vəlili-Baharlı]] seçilmişdi. 1929-cu ildə bu cəmiyyət yenidən təşkil edilərək [[Azərbaycan]] Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutu (DETİ) adlandırılmışdı. İnstitutun [[təbiət]], [[biologiya]], [[tarix]] və [[etnoqrafiya]], [[dilçilik]], [[ədəbiyyat]] və [[incəsənət]], [[fəlsəfə]], Sovet Şərqi və xarici [[Şərq]], [[dövlət]] və [[hüquq]] bölmələri var idi.

1932-ci ildə Azərbaycan DETİ əsasında [[SSRİ]] Elmlər Akademiyası Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan Şöbəsi təşkil edildi. Şöbəyə [[Ruhulla Axundov|R. Axundov]] rəhbərlik edirdi. Şöbədə 11 bölmə və bir neçə komissiya fəaliyyət göstərirdi. Bir sıra məşhur alimlər – F. Y. Levinson-Lessinq, [[Qubkin|İ. M. Qubkin]], [[Aleksandr Qrossheym|A. A. Qrossheym]], [[Nikolay Marr|N. Y. Marr]], İ. İ. Meşşanov, [[Aleksandr Derjavin|A. N, Derjavin]], [[İosif Yesman|İ. Q. Yesman]], ilk Azərbaycan alimlərindən [[Bəkir Çobanzadə]], [[Vəli Xuluflu]], M. Əfəndiyev, [[Abdulla Tağızadə]], [[Salman Mümtaz]], Ağamir Məmmədov və başqaları burada elmi-tədqiqat işləri aparırdılar.

1935-ci ilin oktyabrında şöbə SSRİ EA Azərbaycan Filialına çevrildi. Filialın yanında mövcud bölmələr əsasında [[Kimya]], [[Botanika]], [[Zoologiya]] və [[Tarix]], [[Etnoqrafiya]] və [[Arxeologiya]], [[Dil]] və [[Ədəbiyyat]] Elmi-Tədqiqat institutları, habelə [[Energetika]], [[Fizika]], [[Geologiya]], [[Torpaqşünaslıq]] sektorları yaradıldı. Filialın Rəyasət Heyətinin sədri əvvəl akad. İ. M. Qubkin, sonralar isə akad. [[Sergey Namyotkin|S. S. Namyotkin]] oldu.

[[SSRİ]] Xalq Komissarları Sovetinin 1945-ci il 23 yanvar tarixli qərarı ilə filial [[Azərbaycan]] EA-na çevrildi. Bu vaxt akademiyanın 4 bölməsi, 16 elmi-tədqiqat institutu, elmi-tədqiqat şöbəsi, 3 muzeyi, mərkəzi elmi kitabxanası, [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]], [[Gəncə]], [[Xankəndi]] və [[Quba]]da elmi bazaları var idi. Həmin il Azərbaycan EA-na 15 həqiqi üzv seçildi. Onun ilk heyətinə [[Üzeyir Hacıbəyov|Ü. Hacıbəyov]], [[Səməd Vurğun|S. Vurğun]], [[Mirzə İbrahimov|M. İbrahimov]], [[Yusif Məmmədəliyev|Y. Məmmədəliyev]], [[Mirəli Qaşqay|M. Qaşqay]], [[Aleksandr Qrossheym|A. A. Qrossheym]], [[Sadıq Dadaşov|S. Dadaşov]], [[İosif Yesman|İ. Q. Yesman]], [[Mirəsədulla Mirqasımov|M. Mirqasımov]], [[Şamil Əzizbəyov|Ş. Əzizbəyov]], [[Ələşrəf Əlizadə|Ə. Əlizadə]], [[Mustafa Topçubaşov|M. Topçubaşov]], [[Mikayıl Hüseynov|M. Hüseynov]], [[Heydər Hüseynov|H. Hüseynov]] və [[İvan Şirokoqorov|İ. İ. Şirokoqorov]] daxil oldu. 1945-ci il martın 31-də akademiyanın həqiqi üzvlərinin ilk ümumi iclasında [[Mir Əsədulla Mirqasımov]] prezident seçildi. Sonrakı illərdə [[Yusif Məmmədəliyev]] (1947–1950, 1958–1961), [[Musa Əliyev]] (1950–1958), [[Zahid Xəlilov]] (1961–1967), [[Rüstəm İsmayılov]] (1967–1970), [[Həsən Abdullayev]] (1970–1983), [[Eldar Salayev]] (1983–1997), [[Fəraməz Maqsudov]] (1997–2000), [[Mahmud Kərimov]] (2001–2013), [[Akif Əlizadə]] (2013–2019), [[Ramiz Mehdiyev]] (2019–2022) Akademiyanın prezidenti olmuşlar. 2022-ci il [[25 oktyabr]]da akademik [[İsa Həbibbəyli]] prezident seçilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/Akademik_Isa_Hebibbeyli_AMEA_nin_prezidenti_sechilib-2348681 |title=Akademik İsa Həbibbəyli AMEA-nın prezidenti seçilib |access-date=2023-03-29 |archive-date=2023-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629055152/https://azertag.az/xeber/Akademik_Isa_Hebibbeyli_AMEA_nin_prezidenti_sechilib-2348681 |url-status=live }}</ref>

Akademiyanın 67 həqiqi üzvü və 101 müxbir üzvü var.<ref name=":04" />
=== Təsisçiləri ===
* [[Sadıq Dadaşov|Dadaşov Sadıq Ələkbər oğlu]] (1905-1946)
* [[Ələşrəf Əlizadə |Əlizadə Ələşrəf Əbdülhüseyn oğlu]] (1911-1985)
* [[ Şamil Əzizbəyov|Əzizbəyov Şamil Əbdülrəhim oğlu]] (1906-1976)
* [[ Üzeyir Hacıbəyov|Hacıbəyov Üzeyir Bəy Əbdülhüseyn oğlu]] (1885-1948)
* [[ Heydər Hüseynov|Hüseynov Heydər Nəcəf oğlu]] (1908-1950)
* [[Mirzə İbrahimov |İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu]] (1911-1993)
* [[ Yusif Məmmədəliyev|Məmmədəliyev Yusif Heydər oğlu]] (1905-1961)
* [[Mirəsədulla Mirqasımov|Mirqasımov Mirəsədulla Mir Ələsgər oğlu]] (1883-1958)
* [[ Mirəli Qaşqay|Qaşqay Mirəli Seyidəli oğlu]] (1907-1977)
* [[ Aleksandr Qrossheym|Qrossheym Aleksandr Alfonsoviç]] (1888-1948)
* [[İvan Şirokoqorov|Şirokoqorov İvan İvanoviç]] (1869-1946)
* [[ Mustafa Topçubaşov|Topçubaşov Mustafa Ağabəy oğlu]] (1895-1981)
* [[Mikayıl Useynov |Useynov Mikayıl Ələsgər oğlu]] (1905-1992)
* [[Səməd Vurğun|Vəkilov Səməd Yusif oğlu]] (1906-1956)
* [[İosif Yesman |Yesman İosif Qavriloviç]] (1868-1955)<ref>{{cite web |url=https://science.gov.az/az/forms/osnovateli-nana |title=AMEA-nın təsisçiləri |author= |date= |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=1 apr 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421232137/https://science.gov.az/az/forms/osnovateli-nana |archive-date=21 April 2025 |url-status=unfit }}</ref>

[[Fayl:Azərbaycan Elmələr akademiyasının ilk tərkibi.jpg|900px|thumb|center|Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının ilk Rəyasət Heyətinin həqiqi üzvləri (1945-ci il): Oturanlar (soldan sağa): [[Səməd Vurğun]] (1906–1956), [[İosif Yesman]] (1868–1955), [[Üzeyir Hacıbəyov]] (1885–1948), [[Ələşrəf Əlizadə]] (1911–1985), [[AMEA prezidentlərinin siyahısı|Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti]] [[Mirəsədulla Mirqasımov]] (1883–1958), [[İvan Şirokoqorov]] (1869–1946), [[Aleksandr Qrossheym]] (1888–1948), [[Mustafa Topçubaşov]] (1895–1981); Ayaqüstə (soldan sağa): [[Yusif Məmmədəliyev]] (1905–1961), [[Mirzə İbrahimov]] (1911–1993), [[Şamil Əzizbəyov]] (1906–1976), [[Heydər Hüseynov]] (1908–1950), [[Mirəli Qaşqay]] (1907–1977), [[Sadıq Dadaşov]] (1905–1946), [[Mikayıl Hüseynov]] (Üseynov) (1905–1992)]]

=== Müasir dövr ===
[[Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti]]nin 21 may 2002-ci il tarixli 81 saylı qərarına əsasən AMEA-da struktur dəyişikliyi edilmişdir.

İnformasiya Telekommunikasiya Elmi Mərkəzinin (İTEM) bazasında [[İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu]] (İTİ), Radiasiya Tədqiqatları sektorunun (RTS) bazasında [[Radiasiya Problemləri İnstitutu]] (RPİ) yaradılmışdır. [[İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu|İTİ]]-nun əsas fəaliyyət istiqamətləri yeni informasiya texnologiyaları əsasında müxtəlif sahələrin informasiyalaşdırılması, intellektual kompüter şəbəkələri və sistemlərinin yaradılması, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasıdır. Radiasiya Problemləri İnstitutunun əsas fəaliyyət istiqamətləri radiasiya texnologiyası, radiasiya təhlükəsizliyi, qeyri-ənənəvi enerji çevrilmə problemləri, ekologiya, radioekologiyadır. AMEA-nın Rəyasət Heyəti aparatının şöbələrindən biri "Elm və təhsil" şöbəsidir.<ref>{{Cite web |title=Elmi, texniki və innovativ fəaliyyətin təşkili şöbəsinin fəlsəfə doktorları |url=https://science.gov.az/az/forms/doktora-filosofii-glavnogo-upravleniya-nauki-i-obrazovaniya/3655 |access-date=2023-03-28 |archive-date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826042815/https://science.gov.az/az/forms/doktora-filosofii-glavnogo-upravleniya-nauki-i-obrazovaniya/3655 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://musavat.com/news/serxan-xaveri-yeni-vezifeye-teyin-olundu%201058716.html?d=1 |title=Sərxan Xavəri yeni vəzifəyə TƏYİN OLUNDU |access-date=2024-11-28 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203103121/https://musavat.com/news/serxan-xaveri-yeni-vezifeye-teyin-olundu%25201058716.html%3Fd%3D1 |url-status=live }}</ref>

AMEA-nın Rəyasət Heyəti aparatının şöbələrindən digəri "İctimaiyyətlə əlaqələr, mətbuat və informasiya", "Xarici əlaqələr və beynəlxalq təşkilatlarla iş" şöbələridir.<ref>{{Cite web |title=İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsi |url=https://science.gov.az/az/forms/strukturnyie-podrazdeleniya-apparata-prezidiuma-nana/3883 |access-date=2023-03-29 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718052915/https://science.gov.az/az/forms/strukturnyie-podrazdeleniya-apparata-prezidiuma-nana/3883 |url-status=live }}</ref>

[[19 yanvar]] 2023-ci ildə AMEA-nın Rəyasət Heyətinin aparatında sənədlərin elektron dövriyyəsi sisteminin yaradılması, informasiya texnologiyalarından istifadənin imkanlarının elmdə və idarəetmədə genişləndirilməsi, kibertəhlükəsizliyinin təmin edilməsi və s. ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədilə AMEA-nın Rəyasət Heyəti aparatının strukturunda əlavə maliyyə vəsaiti və ştatlar tələb olunmadan daxili imkanlar hesabına “Elektron Akademiya” şöbəsi yaradılıb. [[10 sentyabr|10 sentyabr]] 2025-ci ildə AMEA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Rəqəmsal Akademiya, Süni intellekt və Elektron xidmətlər şöbəsi adlandırılıb.<ref>[https://azertag.az/xeber/amea%20nin%20elektron%20akademiya%20sobesinin%20adi%20deyisdirilib-3738463 AMEA-nın “Elektron Akademiya” şöbəsinin adı dəyişdirilib]</ref> <ref>{{Cite web |title=AMEA-da "Elektron Akademiya" şöbəsi yaradılıb |url=https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/amea-nin-reyaset-heyetinin-aparatinda-daxili-imkanlar-hesabina-yeni-sobe-yaradilib/ |access-date=2023-02-12 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123030632/https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/amea-nin-reyaset-heyetinin-aparatinda-daxili-imkanlar-hesabina-yeni-sobe-yaradilib/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=AMEA-da yeni yaradılan şöbəyə rəis təyinatı olub |url=https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/amea-da-yeni-yaradilan-sobeye-reis-teyinati-olub/ |access-date=2023-02-12 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123210224/https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/amea-da-yeni-yaradilan-sobeye-reis-teyinati-olub/ |url-status=live }}</ref>

== Üzv olduğu və əməkdaşlıq etdiyi təşkilatlar ==
AMEA-nın təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə vaxtaşırı beynəlxalq elmi müşavirə və konfranslar keçirilir. Akademiya alimlərinin 604 kitabı, 4208 məqaləsi çap olunmuşdur, bunlardan 2427-si impaktfaktorlu elmi jurnallarda dərc edilmişdir. AMEA bir çox nüfuzlu beynəlxalq elmi təşkilatların üzvüdür, onun əməkdaşları [[MDB]] ölkələri, [[ABŞ]], [[Yaponiya]], [[İsrail]], [[İsveçrə]], [[İngiltərə]], [[Almaniya]], [[Pakistan]], [[Türkiyə]], [[İran]] və başqa ölkələrin aparıcı elm və təhsil müəssisələri ilə birgə proqram çərçivəsində tədqiqatlar aparır, kadr və informasiya mübadilələrində iştirak edirlər.<ref name=":04"/>
* [[28 mart]] 2023-cü ildə [[Avrasiya Universitetlər Birliyi (EURAS)|vrasiya Universitetlər Birliyi]]nin (EURAS) rəsmi üzvlüyünə qəbul edilib.<ref>{{Cite web |title=AMEA Avrasiya Universitetlər Birliyinin (EURAS) rəsmi üzvlüyünə qəbul edilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/24459?fbclid=IwAR1wbBeDBzSFePO2pvlAWwqKCrZ6lEIRwAgrUUMrGJ08hhki7rkx8BNNTCg |access-date=2023-03-28 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328130247/https://science.gov.az/az/news/open/24459?fbclid=IwAR1wbBeDBzSFePO2pvlAWwqKCrZ6lEIRwAgrUUMrGJ08hhki7rkx8BNNTCg |url-status=live }}</ref>

* [[10 aprel]] 2023-cü ildə Astanada [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in və Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti [[Qasım-Comərd Tokayev|Kasım-Jomart Tokayev]]in geniş tərkibdə görüşü olmuşdur və Azərbaycan-Qazaxıstan sənədlərinin imzalanması çərçivəsində “Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və Qazaxıstan Respublikasının Milli Elmlər Akademiyası arasında elm sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanmışdır. Sənədi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti, akademik [[İsa Həbibbəyli]] və “Qazaxıstan Respublikasının Milli Elmlər Akademiyası” Respublika İctimai Birliyinin prezidenti, akademik Murat Jurinov imzalayıblar.<ref>{{Cite web |title=AMEA ilə Qazaxıstanın Milli Elmlər Akademiyası arasında elm sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb |url=https://science.gov.az/az/news/open/24676?fbclid=IwAR3roMj4yOeIiEbdblUT9N73zMOT_BD7cvZh_029PkK1T9R2SgHqf_aiRVc |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411141002/https://science.gov.az/az/news/open/24676?fbclid=IwAR3roMj4yOeIiEbdblUT9N73zMOT_BD7cvZh_029PkK1T9R2SgHqf_aiRVc |url-status=live }}</ref>

* [[5 iyul]] [[2023|2023-cü il]]də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə Bolqarıstan Elmlər Akademiyası arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanmışdır. Müqavilə AMEA-nın prezidenti, akademik [[İsa Həbibbəyli]] və Bolqarıstan EA-nın prezidenti, akademik Yulian Revalski tərəfindən imzalanmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/25715?fbclid=IwAR2QM%20Ei%20FM2pRHQLjSMXl6CDsRGK9akkcmRLyWKlUGxouZi8NrnVqpdOAY |title=AMEA ilə Bolqarıstan Elmlər Akademiyası arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb |access-date=2023-07-06 |archive-date=2023-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162233/https://science.gov.az/az/news/open/25715?fbclid=IwAR2QM%20Ei%20FM2pRHQLjSMXl6CDsRGK9akkcmRLyWKlUGxouZi8NrnVqpdOAY |url-status=live }}</ref>

* Akademiya [[Qafqaz Universitetlər Birliyi]]nin üzvüdür.<ref name="Tüm_Uyeler">[http://kunib.com/?id=10&baslik=Tum_Uyeler#arubaslik Tüm Uyeler] {{Wayback|url=http://kunib.com/?id=10&baslik=Tum_Uyeler#arubaslik |date=20190215050410 }}. kunib.com</ref>

* Beynəlxalq Elmi Şuranın (ISC) tamhüquqlu üzvüdür.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/AMEA_Beynelxalq_Elmi_Suraya_tamhuquqlu_uzv_qebul_edilib-2693440 |title=AMEA Beynəlxalq Elmi Şuraya tamhüquqlu üzv qəbul edilib |access-date=2023-07-13 |archive-date=2024-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908194822/https://azertag.az/xeber/AMEA_Beynelxalq_Elmi_Suraya_tamhuquqlu_uzv_qebul_edilib-2693440 |url-status=live }}</ref>

* [[23 iyul]] [[2024|2024-cü il]]də AMEA Akademiyalararası Tərəfdaşlıq Assosiasiyasına (IAP) üzv seçilib.<ref>{{Cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/29694?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR23Z6ebcnEWfvVjOO8RtRneZ2ixOD0iBQrxazd%20c%20eKNmeCo44s1OLq%20Wk%20aem%20dRHH2Vi8L4oMopLYPAVbIg |title=AMEA daha bir nüfuzlu beynəlxalq elmi quruma üzv seçilib |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217132201/https://science.gov.az/az/news/open/29694?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR23Z6ebcnEWfvVjOO8RtRneZ2ixOD0iBQrxazd%20c%20eKNmeCo44s1OLq%20Wk%20aem%20dRHH2Vi8L4oMopLYPAVbIg |url-status=live }}</ref> Tam üzvlük sertifikatı 2025-ci ildə keçiriləcək növbəti IAP Baş Assambleyası tərəfindən təqdim olunacaqdır.<ref>{{Cite web |url=https://www.interacademies.org/network/member-academies |title=IAP currently has a membership of some 150 academies of science, medicine and engineering from around the world. |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524133608/https://www.interacademies.org/network/member-academies |url-status=live }}</ref>

== Strukturu ==
[[Fayl:İsmailiyye palace 2006.jpg|300px|thumb| Azərbaycanın Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin binası ([[İsmailiyyə Sarayı]])]]
=== Elmi bölmələri ===
* Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsi;
* Kimya Elmləri Bölməsi;
* Yer Elmləri Bölməsi;
* Biologiya və Tibb Elmləri Bölməsi;
* Humanitar Elmlər Bölməsi;
* İctimai Elmlər Bölməsi.
=== İnstitutları ===
* [[AMEA Əlyazmalar İnstitutu]];
* [[AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]];
* [[AMEA Folklor İnstitutu]];
* [[AMEA Ədəbiyyat İnstitutu]];
* [[AMEA Dilçilik İnstitutu]];
* [[AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutu]];
* [[AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu]];
* [[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]];
* [[AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu]];
* [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]];
* [[AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi]]
=== Regional bölmələri ===
# [[AMEA Naxçıvan bölməsi]]
# [[AMEA Gəncə bölməsi]]
=== Regional elmi mərkəzləri ===
[[Fayl:Əlyazmalar İnstitutunun binası 2020-ci ildə.jpg|350px|thumb|right|1892-1904-cu illərdə Bakının baş memarı olmuş İ.V.Qoslavski tərəfindən tikilmiş [[AMEA Əlyazmalar İnstitutu]]nun binası]]
# [[AMEA Şəki Regional Elmi Mərkəzi]]
# [[AMEA Lənkəran Regional Elmi Mərkəzi]]
# AMEA Quba Regional Elmi Mərkəzi
=== Tərkibindəki ictimai təşkilatlar ===
# Gənclər Akademiyası
# Qadınlar şurası  
# Birləşmiş Veteranlar Şurası 
# Azad Həmkarlar İttifaqı

== Prezidentlər ==
{{əsas|AMEA prezidentlərinin siyahısı}}

Aşağıdakı siyahıda [[Azərbaycan Elmlər Akademiyası]]nın yarandığı gündən bu günə kimi bütün prezidentlərinin siyahısı verilmişdir.
{| class="wikitable sortable"
|-
! # !! Prezidentin adı !! Başlama tarixi !! Bitmə tarixi !! Qeyd
|-
| 1 || [[Mir Əsədulla Mirqasımov|Mir Əsədulla Mir Ələsgər oğlu Mirqasımov]] || 31 mart 1945 || 1947 || vəfat edib
|-
| 2 || [[Yusif Məmmədəliyev|Yusif Heydər oğlu Məmmədəliyev]] || 1947 || 1950 || 1-ci dəfə
|-
| 3 || [[Musa Əliyev|Musa Mirzə oğlu Əliyev]] || 1950 || 1958 || vəfat edib
|-
| 4 || [[Yusif Məmmədəliyev|Yusif Heydər oğlu Məmmədəliyev]] || 1958 || 1961 || 2-ci dəfə
|-
| 5 || [[Zahid Xəlilov|Zahid İsmayıl oğlu Xəlilov]] || 1961 || 1967 || vəfat edib
|-
| 6 || [[Rüstəm İsmayılov|Rüstəm Hacıəli oğlu İsmayılov]] || 1967 || 1970 || vəfat edib
|-
| 7 || [[Həsən Abdullayev|Həsən Məmmədbağır oğlu Abdullayev]] || 1970 || 1983 || vəfat edib
|-
| 8 || [[Eldar Salayev|Eldar Yunis oğlu Salayev]] || 1983 || 1997 || vəfat edib
|-
| 9 || [[Fəraməz Maqsudov|Fəraməz Qəzənfər oğlu Maqsudov]] || 1997 || 2000 || vəfat edib
|-
| 10 || [[Mahmud Kərimov|Mahmud Kərim oğlu Kərimov]] || 2001 || 10 fevral 2013 || vəfat edib
|-
| 11 || [[Akif Əlizadə|Akif Ağamehdi oğlu Əlizadə]] || 25 aprel 2013 || 22 oktyabr 2019 ||
|-
| 12 || [[Ramiz Mehdiyev|Ramiz Ənvər oğlu Mehdiyev]] || 23 oktyabr 2019 || 14 fevral 2022 ||
|-
| - || ''[[Arif Həşimov|Arif Məmməd oğlu Həşimov]]'' || ''19 fevral 2022'' || 25 oktyabr 2022|| Prezident vəzifəsinin icraçısı<ref>{{Cite web |title=Ramiz Mehdiyevi əvəz edən şəxsin kimliyi bəlli oldu |url=https://news.day.az/azerinews/1437240.html |access-date=2022-05-03 |archive-date=2022-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503053007/https://news.day.az/azerinews/1437240.html |url-status=live }}</ref>
|-
| 13 || [[İsa Həbibbəyli]]<ref>{{cite web |url = https://president.az/az/articles/view/57703 |archiveurl  = https://archive.today/20230127123147/https://president.az/az/articles/view/57703|archivedate = 27 Yanvar 2023 |title =  İ.Ə.Həbibbəylinin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsinə təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|date = |publisher = president.az|language = az}}</ref><br> || 25 oktyabr 2022 || Hal-hazırda ||
|-
|}
=== Vitse-prezidentləri ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! # !! Vitse-prezidentin adı !!
|-
| 1 || [[Dilqəm Tağıyev|Dilqəm Bəbir oğlu Tağıyev]] || 
|-
| 2 || [[İbrahim Quliyev (geoloq)|İbrahim Səid oğlu Quliyev]] ||
|-
| 3 || [[Tofiq Nağıyev|Tofiq Murtuza oğlu Nağıyev]] || 
|-
| 4 || [[Nərgiz Paşayeva|Nərgiz Arif qızı Paşayeva]] ||
|-
| 5 || [[Rasim Əliquliyev|Rasim Məhəmməd oğlu Əliquliyev]] ||
|-
| 6 || [[İradə Hüseynova (biokimyaçı)|İradə Məmməd qızı Hüseynova]]||
|-
| 7|| [[Gövhər Baxşəliyeva|Gövhər Baxşəli qızı Baxşəliyeva]]||
|-
|}
== AMEA-nın 80 illiyi ==
[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] 18 mart 2025-ci ildə "Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illiyinin qeyd edilməsi haqqında" Sərəncam imzalayıb.<ref name=":02">{{cite web |url=http://www.medeniyyet.info.az/page/news/78006/AMEAnin-80-illiyi-dovlet-seviyyesinde-qeyd-olunacaq.html |title=AMEA-nın 80 illiyi dövlət səviyyəsində qeyd olunacaq |author= |date= 19 mart 2025 |website= |publisher=http://www.medeniyyet.info.az |language=az |access-date= 1 apr 2025|archive-url=http://www.medeniyyet.info.az/page/news/78006/AMEAnin-80-illiyi-dovlet-seviyyesinde-qeyd-olunacaq.html |archive-date=1 apr 2025 }}</ref>

Sərəncamda qeyd olunur ki, 2025-ci ildə ölkənin ali elmi təşkilatının – "Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının təsis edilməsinin 80 ili tamam olur. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası yarandığı vaxtdan etibarən nailiyyətlərlə zəngin bir yol keçmiş, respublikanın elmi-intellektual potensialını milli sərvətə çevirən mərkəz kimi tanınıb. Akademiyanın ötən müddət ərzindəki səmərəli fəaliyyətinin əsasında elmin zamanın tələblərinə uyğun prioritet problemlərinin araşdırılması, ən müxtəlif elmi istiqamətlər üzrə yüksək hazırlıqlı kadrların yetişdirilməsi, elmi məktəblərin formalaşdırılması və nüfuzlu beynəlxalq elm qurumları ilə qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsi prinsipləri dayanmışdır. Bu gün də Akademiya elm sahəsində dövlət siyasətinin uğurla həyata keçirilməsində fəal iştirak edir, sosial-humanitar tədqiqatlarla cəmiyyətin yeni biliklərə yiyələnməsi və elmi-mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi işinə töhfələr verir".<ref name=":02"/>

Akademiyanın prezidenti akademik [[İsa Həbibbəyli]] 80 illik yubileylə bağlı Rəyasət Heyətindəki xüsusi iclasında vurğulayıb ki, "80 illik tarixi ərzində tarixi ərzində bu günə qədər Elmlər Akademiyasının yubileylərinin yalnız 3 dəfə qeyd edilmişdir. İlk dəfə 1975-ci il ildə, Ulu Öndər [[Heydər Əliyev]]in təşəbbüsü və qayğısı sayəsində 1975-ci ildə Akademiyanın 30 illik yubileyi qeyd olunub. Sonrakı mərhələdə isə Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamları ilə 2005 və 2015-ci illərdə AMEA-nın 60 və 70 illik yubileylərinin dövlət səviyyəsində keçirildiyini qeyd edib".<ref>{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/31971 |title=Prezident İlham Əliyevin AMEA-nın 80 illiyi ilə bağlı Sərəncamı Azərbaycan elminə verilən yüksək dəyərin ifadəsidir |author= |date=19 mart 2025 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=4 apr 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401113148/https://science.gov.az/az/news/open/31971 |archive-date=1 April 2025 |url-status=unfit }}</ref> 

Sərəncama əsasən, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyi ilə birlikdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illiyinə dair tədbirlər planı hazırlayıb həyata keçirəcək.<ref>{{cite web |url=https://apa.az/resmi-xeber/amea-nin-80-illiyi-qeyd-edilecek-892953 |title=AMEA-nın 80 illiyi qeyd ediləcək |author= |date=18 mart 2025 |website= |publisher=https://apa.az |language=az |access-date=4 apr 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318154811/https://apa.az/resmi-xeber/amea-nin-80-illiyi-qeyd-edilecek-892953 |archive-date=18 March 2025 |url-status=unfit }}</ref> [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Nazirlər Kabineti]] isə bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll edəcək.<ref name=":02"/>

== Ermənistan və ermənilər haqqında bəyanatlar ==

AMEA-nın [[AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutu|Tarix və Etnologiya İnstitutu]]nun direktoru olan [[Yaqub Mahmudov]]un sözlərinə görə, 1918-ci ilə qədər “Cənubi Qafqazda heç vaxt erməni dövləti olmamışdır”.<ref name="ANAS">{{cite news |title=Studies prove that before 1918, there was no Armenian state in S.Caucasus |url=https://www.azernews.az/nation/127091.html |access-date=27 August 2019 |agency=Azernews |date=13 February 2018 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130042706/https://www.azernews.az/nation/127091.html |url-status=live }}</ref> Mahmudovun fikrincə, [[İlham Əliyev]]in “[[İrəvan]] bizim [Azərbaycanın] tarixi torpağımızdır və biz, [[azərbaycanlılar]], bu tarixi torpaqlara qayıtmalıyıq” ifadəsi “tarixi faktlara” və “tarixi reallığa” əsaslanır.<ref name="ANAS"/> Mahmudov həmçinin qeyd etmişdir ki, ermənilərin regionda ən qədim xalq olduqları iddiası təbliğata əsaslanır və iddia etmişdir ki, [[ermənilər]] regionun yerli əhalisi deyildirlər, yalnız XIX əsrin birinci yarısında Rusiya imperiyasının İran və Osmanlı üzərində qələbələrindən sonra bu əraziyə köçürülmüşdürlər.<ref name="ANAS"/> İnstitut direktoru həmçinin əlavə etmişdir:<ref name="ANAS"/>

{{blockquote|Azərbaycan əsgəri bilməlidir ki, təxribatçı ermənilərin ayaqları altında olan torpaq Azərbaycan torpağıdır. Düşmən heç vaxt Azərbaycan torpağında azərbaycanlıları məğlub edə bilməz. Bu gün Ermənistan dövlətini idarə edənlər siyasi kurslarını köklü şəkildə dəyişməlidirlər. Ermənilər bizim tarixi şəhərimiz olan İrəvanda oturmaqla bizi məğlub edə bilməzlər.}}

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA prezidentlərinin siyahısı]]
* [[AMEA-nın həqiqi üzvlərinin siyahısı]]
* [[AMEA-nın müxbir üzvlərinin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Azerbaijan National Academy of Sciences}}
* {{rəsmi saytı|elm.az}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=ROnta4pQSzg İsmailliyə Sarayının drondan çəkilişi]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0WJd_9uflLY Prezident İlham Əliyevin AMEA-nın 80 illiyi ilə bağlı Sərəncamı]
{{AMEA-institut və təşkilatlar}}
{{Bakının görməli yerləri}}
[[Kateqoriya:SSRİ Elmlər Akademiyası]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası| ]]
[[Kateqoriya:Milli akademiyalar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda elm və texnologiya]]
[[Kateqoriya:Bakı]]
[[Kateqoriya:1945-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
{{Xarici istinadlar}}
[[Kateqoriya:Azərbaycanın elmi təşkilatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mədəniyyəti]]
== Mənbə ==
Bu məqalənin ilkin versiyası [[wikipedia:az:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|Azərbaycan Vikipediyasından]] götürülmüşdür.