Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi üçün vikimətnə bax

{{Muzey
 |Adı               = Nizami Gəncəvi adına Milli <br>Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi
 |Növü              = [[Ədəbiyyat]]
 |Sahəsi            = 
 |Orijinal adı      = 
 |Şəkil             = Baku NizamiMuseum 004 1763.jpg
 |Miqyası           = 250px
 |İzahı             = 
 |Yaranma tarixi    = 
 |Yeri              = [[Azərbaycan]], [[Bakı]], AZ 1001, İstiqlaliyyət, 53
 |Kolleksiyası      = 59 275 eksponat <ref>{{Cite web |title=Azərbaycan muzeyləri (Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi) |url=http://mct.gov.az/?%2Faz%2Fculturehistory%2F718%2F190 |access-date=2010-08-18 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309142334/http://mct.gov.az/?%2Faz%2Fculturehistory%2F718%2F190 |url-status=live }}</ref>
 |Müsafirlərin sayı = <!-- Muzeyə gələnlərin sayı-->
 |Direktoru         = [[Rafael Hüseynov]]
 |Muzeyə yetışmək   = {{Bahnlinie|M|1||black|red|black}} [[İçərişəhər metrostansiyası]]
 |Telefon           = (+994 12) 492-10-69
 |İş vaxtı          = 11.00 - 17.00, Bazar ertəsi – Şənbə
 |Bilet             = <!-- Biletinin qiyməti-->
 |Rəsmi saytı       = http://nizamimuseum.az/museum/
 | Qeydlər          = {{Yer xəritəsi
  |Bakı |label=Ədəbiyyat Muzeyi|label_size=50 |lat=40.369865 |long=49.83647
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=7 |position=bottom |width=350 |float=center |caption= 
  }}
}}

'''Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyi''' — [[Bakı]]da yerləşən elmi tədqiqat müəssisəsi. 1945-ci ildə təşkil olunmuşdur. "Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyi" [[Azərbaycan]] şairi [[Nizami Gəncəvi]]nin adını daşıyır. Muzey 1959 və 1967-ci illərdə xeyli genişləndirilmiş və yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Tarixi Muzeyi |url=http://www.azmaison.fr/az/index_az.shtml?language=2;section=4;section2=8 |access-date=2010-08-18 |archive-date=2010-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100814055738/http://www.azmaison.fr/az/index_az.shtml?language=2;section=4;section2=8 |url-status=dead }}</ref>. Azərbaycan ədəbiyyatına və mədəniyyətinə aid materialların toplanması, tədqiqi, elmi fondlarda qorunması, ekspozisiyada və sərgilərdə nümayiş etdirilməsi ilə məşğul olur.

== Muzeyin tarixi ==
{{əsas|"Metropol" mehmanxanası (Bakı)}}
[[Fayl:Hotel Metropol in Baku.jpg|left|thumb|200px|"Metropol" mehmanxanası. XX əsrin əvvəllərində]]
Muzeyin binası 1860-cı illərdə ikimərtəbəli karvansara kimi tikilmişdi. Binanın memarı [[Qasım bəy Hacıbababəyov]] idi. 1915-ci ildə bina "Metropol" mehmanxanası kimi fəaliyyət göstərirdi. Sonralar 1918–1920-ci illərdə [[Azərbaycan Demokratik Respublikası]]nın Nazirlər Kabinetinin əməkdaşları burada yaşamışlar və işləmişlər, 1920–1930-cu illərdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurası burada yerləşdirilmişdi.

Muzeyin yaradılması XX əsrin 40-cı illərindən əvvəllərində başlanmışdı. Azərbaycanın ən seçmə sənətkarları milli söz ocağının yaradılmasına cəlb edilmişdi. O zaman — 1941-ci ildə Nizami Gəncəvinin təntənəli yubiley mərasimi məlum səbəb üzündən — o vaxtkı blokadada olan [[Leninqrad]]da, [[Ermitaj]]da keçirildi və bu, böyük bir tarixi hadisə idi.<ref>{{Cite web |title=Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin ictimaiyyət üçün açılışı oldu |url=http://www.anl.az/down/meqale/edebiyyat/edebiyyat_may2009/78987.htm |access-date=2010-07-09 |archive-date=2021-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509095420/http://www.anl.az/down/meqale/edebiyyat/edebiyyat_may2009/78987.htm |url-status=live }}</ref>

Muzey [[Nizami Gəncəvi]]nin anadan olmasının 800 illiyinə həsr olunmuş daimi sərgi xatırə muzeyinin təşkili haqqında [[Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti]]nin 1 noyabr 1939-cu il tarixli 4972 №-li sərəncamı ilə yaradılmışdır. Lakin onun açılışı 1945-ci il may ayının 14-nə təsadüf edir. Memarlar [[Sadıq Dadaşov]] və [[Mikayıl Hüseynov|Mikayıl Üseynovun]] layihəsi çərçivəsində əsaslı təmir işləri aparılmış, baş [[fasad]]da heykəllər quraşdırılmış və daha iki mərtəbə tamamlandı. Binanın fasadında Azərbaycanın görkəmli şairləri və yazıçılarının heykəlləri quraşdırılıb. [[Məhəmməd Füzuli]] (heykəltaraş [[Fuad Əbdürəhmanov|F. Əbdürrəhmanov]]), [[Molla Pənah Vaqif]] (heykəltaraş [[Cəlal Qaryağdı|C. Qaryağdı]]), [[Mirzə Fətəli Axundov]] (heykəltaraş [[Pinxos Sabsay|P. Sabsay]]), [[Xurşidbanu Natəvan]] (heykəltaraş E. Tripolskaya), [[Cəlil Məmmədquluzadə]] (heykəltaraş N. Zaxarov) və [[Cəfər Cabbarlı]] (heykəltaraş S. Klyatsky). Muzeyin interyeri [[Lətif Kərimov]] tərəfindən bəzədilmişdir. Sonradan Nizami xatirə muzeyi Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinə çevrilmişdir.<ref>{{Cite web |title=Tişə ustası Cəlal Qaryağdı. 525-ci qəzet.- 2012.- 20 mart.- S.7. |url=http://www.anl.az/down/meqale/525/2012/mart/239828.htm |access-date=2018-10-05 |archive-date=2021-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001072125/http://anl.az/down/meqale/525/2012/mart/239828.htm |url-status=live }}</ref>

1959 və 1967-ci illərdə muzey hərtərəfli bərpa edilmiş, genişlənmişdir. 2004–2009-cu illərdə təmir və restovrasiya olunmuşdur. Sərginin sahəsi 2500 kv. metrədək artmışdır.

== Muzeyin ekspozisiyası ==
Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində [[Azərbaycan ədəbiyyatı]]nın ən qədim dövrlərdən müasir dövrə qədər keçmiş olduğu yol işıqlandırılır. Muzeydə müxtəlif sənədlər, əlyazmalar, kitablar və s. ilə yanaşı, qədim və orta əsrlər dövrünə aid maddi mədəniyyət nümunələri, rəsm və heykəltaraşlıq əsərləri nümayiş etdirilir. Ədəbiyyat tarixi muzeyi 30 ekspozisiya zalından, 10 əsas şöbə, 2 regional filial, elmi fond və s. ibarətdir.

Ekspozisiya zallarında [[Nizami Gəncəvi]], [[Xaqani Şirvani]], [[Məhəmməd Füzuli]], [[İmadəddin Nəsimi]], [[Şah İsmayıl Xətai]], [[Molla Vəli Vidadi]], [[Molla Pənah Vaqif]], [[Qasım bəy Zakir]], [[Abbasqulu ağa Bakıxanov]], [[Mirzə Fətəli Axundov]], [[Mirzə Ələkbər Sabir]], [[Cəlil Məmmədquluzadə]], [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]], [[Hüseyin Cavid]], [[Salman Mümtaz]], [[Cəfər Cabbarlı]], [[Səməd Vurğun]], [[Mirzə İbrahimov]], [[Mir Cəlal]] kimi tanınmış şair və yazıçılara, ədəbiyyatşünaslara həsr olunmuş stendlər, fotomateriallar, rəsm əsərləri, sənədlər, kitablar, həmçinin şəxsi əşyalar toplanmışdır. Muzey mütəmadi olaraq müxtəlif elmi əsərlər, [[monoqrafiya]]lar, [[buklet]] və bələdçilər nəşr etdirir.

Nizami muzeyində ardıcıl olaraq Nizami lektoriyaları, elmi seminarlar, mühazirələr, tanınmış ictimai, elm və mədəniyyət xadimləri ilə görüşlər təşkil edilir.

Muzeyin direktoru [[AMEA-nın həqiqi üzvlərinin siyahısı|akademik]] [[Rafael Hüseynov]]dur.<ref>{{Cite web |title=Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi |url=http://www.science.az/az/literaturemuseum/index.htm |access-date=2010-07-09 |archive-date=2009-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923225815/http://www.science.az/az/literaturemuseum/index.htm |url-status=dead }}</ref>

== Qalereya ==
<center><gallery widths="180px" heights="250px">
Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2012-1032.jpg|Üzərində Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyinin əksi olan poçt markası. Bakı-2012
Fayl:Nizami Museum of Azerbaijan Literature common.JPG
Fayl:Nizami Museum of Azerbaijan Literature façade detail.JPG| Muzeyin fasadında olan kaşı bəzəkləri
Fayl:Nizami Gəncəvinin Xəmsəsindən "Yeddi Gözəl" poemasına çəkilmiş minyatür, Behzad məktəbi, 1479.jpg|<small>Bəhram yeddi gözəlin rəsmlərinə baxarkən, Nizami Gəncəvinin [[Xəmsə]]sindən "[[Yeddi gözəl (Nizami)|Yeddi Gözə]]l" poemasına çəkilmiş miniatür, Behzad məktəbi, 1479, eni 11 sm, hündürlüyü 18,5 sm, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Bakı, Nr. 1161</small>
Fayl:Nizami Xosrov & Shirin.JPG|Çeçmə başında Şirin, [[Nizami Gəncəvi]], [[Xəmsə]], "[[Xosrov və Şirin]]", Behzad minyatur məktəbi, 1479, eni 11 sm, hündürlüyü 18,5 sm, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Bakı, Nr. 1161/J 
Fayl:Nizami Yeddi Gözel Behram Gur.JPG|<small>Bəhramın iki şir arasından tacını götürməsi, [[Nizami Gəncəvi]]nin [[Xəmsə]]sindən "[[Yeddi gözəl (Nizami)|Yeddi Gözəl]]" poemasına çəkilmiş miniatür, Behzad məktəbi, 1479, eni 10,5 sm, hündürlüyü 20 sm, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Bakı, Nr. 1161/31</small>
</gallery></center>

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Nizami Museum of Azerbaijan Literature}}
{{Mikayıl Useynovun layihələri}}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Azərbaycandakı ədəbiyyat muzeyləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli muzeyləri]]
[[Kateqoriya:Bakı muzeyləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]
[[Kateqoriya:1 noyabrda yarananlar]]
[[Kateqoriya:1939-cu ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə muzeylər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı bioqrafik muzeylər]]
[[Kateqoriya:Mikayıl Hüseynovun əsərləri]]
[[Kateqoriya:Nizami Gəncəvinin şərəfinə adlandırılmış yerlər]]
[[Kateqoriya:1939-cu ildə yaradılmış muzeylər]]